Home


Archief 2011


Februari




  • Lied van Gods aanwezigheid door Wim Kloppenburg


  • ‘Heer onze Heer, hoe zijt Gij aanwezig’ behoort tot de vroege kerkliederen van Huub Oosterhuis, teksten waarin hij zocht naar een nieuwe geloofstaal. Voor vele aarzelende gelovigen, rooms-katholiek èn protestant, vormden deze liederen een verademing.
    Opvallend vaak gebruikt Oosterhuis in deze tijd melodieën van (veelal sterk ‘anti-paapse’) Nederlandse volksliederen uit de 17de eeuw. In dit geval is dat de melodie die bekend werd als ‘Slaet op den trommele’, maar die oorspronkelijk hoort bij de tekst ‘Bedroefde herteken’

 

  • Onberijmde psalmen door Wim Kloppenburg

    In het nieuwe Liedboek zullen naast strofeliederen ook andere zangvormen aan bod komen. Wim Kloppenburg gaat daarom in op de onberijmde gezangen - psalmen, ordinariumgezangen en hymnen - zowel in de katholieke als in de anglicaanse traditie. Omdat deze onberijmde zangwijze een geheel andere manier van begeleiden vragen, geeft Peter Ouwerkerk tips, adviezen en voorbeelden hoe zoiets moet worden aangepakt.


    Het Sanctus, voorzien van een begeleiding.

     

  • Millioenen Psalmen… door Wim Kloppenburg

    De titel van dit artikel verwijst naar de onophoudelijke stroom van psalmgezang die eeuwenlang opsteeg vanuit de talloze kloosters. Iedere kloosterling zong wekelijks alle 150 psalmen.
    De oorsprong van de reciteertonen ligt in de synagogale zang. In het kort wordt de geschiedenis geschetst van de (onberijmd) gezongen psalm in de liturgie. Ook de relatie tussen de bijbelvertaling en de gebruikte reciteermodellen komt aan de orde.

  • De orgelwerken van Louis Couperin door Sebastiaan 't Hart


 


April


  • Stabat Mater - Poulenc

  • Stabat Mater - Verdi

  • Een Nederlands Stabat Mater door Wim Kloppenburg
    "Clachte van Maria beneven het cruys" is de titel van een lied van Justus de Harduyn (1582-1641; pastoor te Oudegem). Hij heeft het toneel verplaatst naar onze lage landen: het regent en hagelt, en Maria moet toezien hoe haar Zoon daar te lijden hangt, hoog en onaanraakbaar. Geschreven vanuit een 17de-eeuwse mystieke geloofsbeleving, maar nog altijd ontroerend.

  • Het Stabat Mater van Antonio Draghi door Wim Kloppenburg
    Antonio Draghi (Rimini 1634 - Wenen 1700), beroemd componist van opera’s en oratoria, schreef een zeer eenvoudig strofisch Stabat Mater à 4 Per la Processione, voor de Maria-processie op Goede Vrijdag, een traditie die in sommige streken nog altijd bestaat. Ondanks de eenvoudige strofische vorm is het een expressieve en afwisselende compositie. Het is goed mogelijk de meerstemmige strofen af te wisselen met de eenstemmige melodie uit Solesmes.

  • De tekst van het Stabat Mater door Wim Kloppenburg
    Het Stabat Mater is een middeleeuws lied van Franciscaanse oorsprong. De dichter is onbekend (Jacopone da Todi?). Het lied heeft de strenge vorm van de late sequentie, de inhoud is teder en innig – een bijzondere combinatie! Het gezang is pas laat in de liturgie toegelaten (1727, bij het Feest van de Zeven Smarten van Maria), de twee gebruikelijke ‘gregoriaanse’ melodieën zijn dan ook 18de- resp. 19de-eeuws.
    In het artikel wordt de oorspronkelijke latijnse tekst vergeleken met de vertalingen van J.W. Schulte Nordholt en Willem Wilmink.


  • Opmaat – Context door Wim Kloppenburg
    Kanttekeningen bij de duidelijke onwil in bepaalde intellectuele kringen om zaken van bijbel, kerk en christelijk geloof in hun juiste context te zien. Nu eens is bijv. Abraham een sullige figuur die niet eens protesteert als hij zijn zoon moet offeren, dan weer is hij in zijn blinde gehoorzaamheid de vader van het hedendaagse terrorisme… Maar wie oog heeft voor de context, ziet de ‘clou’ van het verhaal: Abraham, afkomstig uit een cultuur waarin kinderoffers gebruikelijk waren, hoeft zijn zoon nu juist níet te offeren!

  • Darwin versus geloof

 


Juni


  • De triniteit - dogma en doxologie door Wim Kloppenburg
    Voorstel voor een zangdienst op zondag Trinitatis. Over de ‘leer van de Drie-eenheid’ zijn vele dogmatische verhandelingen geschreven. De liturgie van zondag Trinitatis vormt daarop een heilzame aanvulling, waardoor de ogenschijnlijk dorre dogmatiek ineens hymnische onder- en boventonen krijgt. Het is boeiend om te zien dat in de oudkerkelijke hymnen het dogmatische denken nog ontbreekt: Christus wordt aangeroepen als de Schepper. Ook de liederen van Luther slaan vaak een vrolijke, naïeve en ‘ondogmatische’ toon aan.

  • Psalm 136 door Wim Kloppenburg
    Psalm 136 heeft in de bijbel 26 maal hetzelfde refrein: ‘Eeuwig duurt zijn trouw’ (NBV). De berijmers hebben daar vaak mee geworsteld; een berijming van 26 coupletten is onmogelijk
    in zijn geheel te zingen. Het is de verdienste van J.W. Schulte Nordholt en Jan Wit dat ze er in geslaagd zijn een berijming te maken van 13 strofen, zonder essentiële motieven uit de psalmtekst te verliezen.


Augustus


  • D'Engelsche Kerck in 's Hage door Willem Jan Cevaal

  • Bricoleren in de City door Sebastiaan 't Hart

  • Gezang 130 Het raadsel van Gods verborgenheid door Wim Kloppenburg
    De nacht is haast ten einde, de morgen niet meer ver’, schreef Jochen Klepper in 1937. Maar voor hem en zijn Joodse vrouw zou de nacht van Hitlers Derde Rijk nog veel donkerder worden. Toen zij in 1942 geen uitweg meer zagen, maakten zij een eind aan hun leven.
    Opvallend in Kleppers liederen zijn de vele verwijzingen naar het Oude Testament, terwijl de Deutsche Christen op dat zelfde moment bezig waren de gezangboeken te ‘ontjoodsen’!
    Enkele componisten, onder wie Johannes Petzold, raakten direct geïnspireerd door Kleppers geladen liedteksten. Petzold was sterk beïnvloed door de Singbewegung en het werk van Hugo Distler. De melodie van Gezang 130 heeft de klassieke bar-vorm en een modale schrijfwijze – één van de eerste liederen in de ambachtelijke, anti-romantische stijl van die tijd.

  • Susanne van Soldt en Austin Friars door Wim Kloppenburg
    Hans van Soldt was één van de protestantse vluchtelingen die na de val van Antwerpen (1585) naar Londen uitweken en lid werden van de Nederlandse Gemeente Austin Friars. Hans’ dochter Susanne werd er in 1586 gedoopt. In 1599 zette ze haar naam op een handgeschreven muziekboekje met lesmateriaal (psalm- en liedbewerkingen en composities in de stijl van de Engelse virginalisten), het bekende Susanne van Soldt-manuscript.

  • Het Psalmboek van Austin Friars, 1550-1571 door Wim Kloppenburg

    In 1550, bij de oprichting van de Nederlandse Gemeente in Londen, was er nog geen psalmberijming beschikbaar. Jan Utenhove probeerde zo snel mogelijk in die leemte te voorzien. Al in 1551 verscheen het eerste boekje met tien psalmen. Tijdens het bewind van Maria de Bloedige werden in Emden enkele volgende bundels uitgegeven. Pas kort voor zijn dood in 1565 kon Utenhove het complete psalter voltooien. Aanvankelijk liet Utenhove zich inspireren door bestaande Duitse berijmingen (o.a. van Luther), later vooral door het Geneefse Psalter van Marot en De Bèze.
    Utenhove’s psalmberijming was slechts tot 1571 in gebruik, daarna werd ze vervangen door die van Petrus Datheen.

     

  • Over godsdienst, geloof, religie, spiritualiteit door Wim Kloppenburg
    Deze begrippen worden tegenwoordig vaak als min of meer synoniem beschouwd. Ten onrechte. Religie blijkt tegenwoordig vooral een aanduiding voor ‘persoonlijke groei’, ‘individuele ontplooiing’ of ‘ontdekken van je diepere zelf’. Gods-dienst wil zeggen dat er sprake is van een God die gediend en vereerd wil worden, in de eredienst en in het dagelijks leven; denk aan gebedstijden, vasten, kosjer voedsel, rituele slacht.
    De suggestie van sommige politici dat de godsdienstvrijheid uit de grondwet geschrapt kan worden, omdat die reeds gegarandeerd zou zijn door de vrijheid van meningsuiting, is dus onterecht: godsdienst/geloof is méér dan een mening of een opvatting.

  • Austin Friars, een Nederlandse kerk in de Londonse City door Sebastiaan 't Hart


Oktober Liturgie vieren in bijzondere omstandigheden


  • De studentengemeente door Wim Kloppenburg

  • Vergeven: Zeventig maal zeven -Protestantse vieringen in de Haarlemse Koepelgevangenis door Willem Jan Cevaal

  • De gemeente van harte mee laten doen -Interview met Rijk Jansen door Sebastiaan 't Hart

  • Een vluchtige liturgie - Luchthavenpastoraat door Oane Reitsma
    Wina Hordijk is luchthavenpredikant op Schiphol. In een interview vertelt zij hoe de liturgie er aan toe gaat op een plek waar alle mensen voortdurend onderweg zijn. Veel pastoraat en interreligieuze contacten vormen de sleutelwoorden voor haar boeiende werk. Ook wordt het liturgische klimaat met name bepaald door oecumene.

  • Zingen met je handen - Een interview met ds. Berit Bootsma-Gerritsen door Sebastiaan 't Hart

  • Music from the choir Stalls: Ook in 2091? - Ebngelandreis 2011 Roder Jongenskoor door Sietze de Vries



December


  • L'Homme désarmé = Bij de honderste verjaardag van Jan Mul door Willem Jan Cevaal

  • Opmaat: terugblik op een geslaagde studiedag door Sebastiaan 't Hart

  • Pop(ulaire) muziek in de kerk door Wim Kloppenburg

  • De nieuwe Bijbelvertaling (2) Sola fide! door Wim Kloppenburg

  • Straatsburgse gesprekken door Ad Krijger

  • Kerk: marktwerking en beeldcultuur? door Willem Jan Cevaal

  • Als Kerstmis en Pasen op één dag vallen... door Wim Kloppenburg

  • Een welkom alternatief voor U zij de Glorie - gezangen voor de Liturgie 602 door Wim Kloppenburg

  • De Nieuwe Bijbelvertaling - even bijpraten door Roel A. Bosch